اشاره 
اگر در مورد فرهنگ و آداب و رسوم ارامنه تحقیق کرده باشید ، حتما می دانید که پیروان این شاخه ی مذهبی ، بر خلاف دیگر شاخه های مسیحیان ، معتقدند که عیسی مسیح (ع) نه در بیست و پنجم سپتامبر ، بلکه در روز پنجم ژانویه ، زاده شده است. به همین دلیل ، ارمنی ها ، جشن روز کریستمس را نزدیک به یک هفته ، دیرتر از سایر مسیحیان برگزار می کنند.
ارامنه ی شیراز نیز اگرچه با چند روز تاخیر – به دلیل نبودن کشیش-، اما بالاخره روز جمعه ، نهم ژانویه ، کریستمس خود را جشن گرفتند و البته در این جشن ، ما نیز در کنار ارمنیان بودیم و همراه آنها. گزارشي را از مراسم کریستمس ارامنه ی شیراز می خوانید.
***
1- کوچه پس کوچه های تنگ و قدیمی محله ی سنگ سیاه ، نزدیک مسجد مشیر را که زیر و رو کنی ، بعد از  ربع ساعتی پیاده روی و پرس و جو از مردم ، بالاخره چشمت به در سفیدی می افتد که نقش صلیبی روی آن حک شده است. اینجا کلیسای ارامنه ی شیراز است ، جایی که اگر از بیرون به نمای آن نگاهی بیاندازی ، به هر چیزی شبیه است جز کلیسا. در واقع ، این کلیسا ، در نگاه اول هیچ گبندي ندارد تا نشان از کلیسا بودنش بدهد ، و همین تو را به شک می اندازد که آیا واقعا راه را درست آمده ای یا نه.
2- کریستمس است ، و کلیسای ارامنه ، که در روزهای عادی خلوت است و خاک می خورد ، امروز رنگ و بوی دیگری به خود گرفته. انگار کلیسا دوباره زنده شده است. درخت کاج کریستمس ، پر از چراغ های رنگارنگ ، شكلات های خوشمزه ، و ستاره هایی است که خود به خود وسوسه ات می کند ، ببینی آن داخل چه خبر است. همشهری های ارمنی ، همراه با کودکانشان ، امروز با تیپ های تر و تمیز و شیک و مرتب ، دور هم جمع شده اند تا سال نویشان را جشن بگیرند.
قدیمی ها ، دور هم جمع شده اند تا قهوه بخورند و از خاطرات گذشته شان یاد کنند. از روزهایی که هنوز ، کلیسا برو و بیایی داشت و تعداد ارمنی ها خیلی بیشتر از امروز بود.
جوانهای شنگول ارمنی ، گوشه ای گل می گويند و گل می شنوند ، و درددل می کنند. 
بچه هایی که همراه با پدر و مادرهایشان ، برای به جا آوردن آیین مسیح اینجا آمده اند ، دائم شیطنت می کنند و  یک دقیقه آرام نمی نشینند.
« رنه» کوچولو ، با شور و شوق هی این طرف و آن طرف می دود ، ذوق این که امروز قرار است در مراسم غسل تعمید ، نقش حضرت مسیح (ع) را بازی کند ، هیجان زده اش کرده است.
«ستاره» که امسال تازه آمادگی رفته ، گیس های طلاییش را تکان می دهد و تاب بازی می کند. او دیشب از بابانوئل ، یک مداد فشاری ، ستاره ی میکی موسی و پسته و بادام زمینی هدیه گرفته است.
کم کم جمعیت بیشتر می شود و بزرگترها ، آماده ی شرکت در مراسم اصلی.
3- بوی عود ، شمع دانی هایی که فضا را روشن کرده اند ، نقش های مختلف حضرت مریم روی دیوارها ، تابلو بزرگ شام آخر مسیح که بالای محراب نصب شده است ، همه ی اینها را که می بینی ، حس می کنی اینجا ابهت زیادی دارد ، و تو خیلی کوچکی ، کوچک تر از آن چه بشود فکرش را کرد.
روی دیوار ، سنگ قبرها مختلفی جای گرفته اند ، که تاریخ وفات صاحبانشان گاه به دو قرن پیش می رسد. هر گوشه ی کلیسا را که نگاه می کنی ، چیزهای جدیدی می بینی. سقف کلیسا ، پر از نقش های رنگارنگ است و گنبدهای آن اگرچه از بیرون دیده نمی شوند ، اما از داخل خود ساختمان واضح هستند. آن جلو ، محراب کلیسا پر از شمع است ، و فضایی روحانی به اینجا داده است. روی دیوار ، مجسمه ی مسیح مصلوب به زیبایی حک شده است. همه ی این زیبایی ها ، در روز کریسمس به اوج خودش می رسد.
5- جمعیت که داخل می شود ، جا برای نشستن خیلی ها نیست. 76 نفر ارمنی شیراز ، امروز همه اینجا جمع شده اند تا بهترین ها را برای سال نو میلادی از خدا طلب کنند.
کشیش «مسوب گالستانیان» ، که از اصفهان برای برگزاری این مراسم به شیراز آمده است ، با ردای مشکی بلندش در محراب ظاهر می شود. دستیار کشیش ، ظرف عود را در دست گرفته ، دائم تکان می دهد تا جمعیت به نوعی تقدیس شوند. کشیش در صحن کلیسا می ایستد ، کتاب مقدس را در دست گرفته ، به زبان ارمنی دعا می کند و از خدا می خواهد ، امسال ، سالی پر از شادی ، صلح و خوشبختی برای همه ی مردم جهان باشد.
صدای ارگ و آواز ملایم مذهبی ارامنه ، حاضرین را به بلند شدن به احترام مسیح وامی دارد. آنها ، همگی اینجا احساس یگانگی و با هم بودن می کنند.
نیم ساعتی که می گذرد ، کشیش نانی را که در روغن مقدس ، تقدیس شده بین حاضرین تقسیم می کند. آنان معتقدند خوردن تکه ای از این نان مقدس، مایه ی سعادت و خوشبختی خواهد بود.
اما جذاب ترین قسمت مراسم ، غسل تعمید حضرت مسیح (ع) است. در این بخش ، به یاد غسل تعمید مسیح (ع) در رود اردن ، مراسمی نمادین برگزار می شود که در آن کودک پسری که غسل داده می شود به عنوان پدرخوانده ایفای نقش می کند ، و غسل دهنده ، در واقع نقش یحیای تعمید دهنده با بازی می کند. در واقع با اجرای این مراسم، کودک رسما مسیحی می شود.
«رنه» کوچولو امسال برای این کار انتخاب شده است. او همراه با دو کودک دیگر ، از سالن خارج می شود ، و دقایقی بعد ، دو کودک همراه ، با ردای آبی ، و «رنه» ردای سفید بلندی بر تن و صلیب به دست به سالن برمی گردند. حالا آنان با کشیش در خواندن سرودهای مذهبی همکاری می کنند. چشمان رنه ، که صلیب را در دست گرفته است ، حکایت از معصومیت کودک دارد.
ارامنه شیراز ، پیر و جوان ، دختر و پسر و کودک و بزرگسال ، همه به احترام او ایستاده اند.
در همین حال ، زن پیری که از قدیمی ترین ارمنی های شیراز است ، جعبه ای را در دست گرفته در میان جمعیت قدم می زند ، و ارمنیان یکی یکی اسکناس هایشان را ، برای خرج شدن در راه بازسازی کلیسا درون صندوق می ریزند.
مراسم با خوردن آب مقدس ، پایان می یابد ، و حالا ارامنه ی شیراز ، باید برای دور هم بودن ، یک سال دیگر صبر کنند. « یپرم وارتومیان» ، که از قدیمی ترین ارمنی های شیراز است ، می گوید: «با آمدن سال نو تنها آرزویم این است که تمام آنهایی که حقشان خورده شده ، و ظلم دیده اند به خوشبختی برسند ، من برای سه چیز ، یعنی صلح ، سلامتی و سیری همه ی مردم جهان دعا می کنم.»
 6- کلیسای ارامنه ی شیراز اگرچه این روزها وضع خیلی خوبی ندارد ، با این حال با کمک انجمن ارامنه ی شیراز هنوز پابرجا مانده است.
«ادوارد دریغیشیان» ، رئیس انجمن ارامنه ی شیراز با بیان این مطلب اضافه می کند: « کمک های مردمی کلیسا را زنده نگه داشته است ، مثلا در همین مراسم کریستمس، مجموعا 60 هزارتومان کمک برای زنده نگاه داشتن کلیسا از پولهای ارامنه جمع شد.»
او اضافه می کند: «با این وجود این کلیسا وضعیت مناسبی ندارد. روز به روز خراب تر و پوسیده تر میشود ، و علی رغم قول های شفاهی سازمان میراث فرهنگی ، هنوز هیچ اقدامی برای این کلیسا انجام نشده است. »
 دریغیشیان می گوید: « هر روز تعداد بیشتری از ارمنی های شیراز به شهرهای بزرگتر ، مثل اصفهان و تهران مهاجرت می کنند ، و همین ، باعث کم رونقی کلیسا شده است.»
از در کلیسا که خارج می شوی، شمع های روشن را در جایی شبیه به سقاخانه می بینی ، که حکایت از آرزوهای دور و درازی دارد که از نهاد پاک مسیحیان  بلند شده است. صلح ، سلامتی ، سیری...

 عکس ها را دوستم ، عرفان نجف آبادی گرفته است.