محمود احمدی نژاد رسما از حضور سه زن در کابینه جدید خود خبر داد ، تا طلسم حضور زنان در پست های کلیدی نظام بعد از سه دهه شکسته شود. حضور "زنان وزیر" در کابینه دولت دهم ، از شعارهایی بود که پیش از برگزاری انتخابات خرداد ماه ، از سوی دیگر کاندیداها به صورت جدی مطرح شده بود ، تا جایی که یکی از وعده های انتخاباتی مهدی کروبی ، حضور جمیله کدیور به عنوان اولین وزیر زن تاریخ جمهوری اسلامی ایران در دولت وی بود. حالب اینجاست که در شعارهای انتخاباتی احمدی نژاد هیچ اشاره ای به این مسئله نشده بود ، و خیلی از تحلیلگران اصلا انتظار این سنت شکنی را از سوی مردی مثل احمدی نژاد پیش بینی نمی کردند.
اما این پرسش که چرا چنین ایده ای ، امروز به شکلی کاملا غیرمنتظره بدست دولت اصولگرا عملی می شود ممکن است پاسخ های مختلفی داشته باشد و از ابعاد مختلفی می توان به آن نگاه کرد:
۱- خیلی ها می گویند ، یکی از دلایل مهم پیروزی احمدی نژاد در انتخابات سال ۸۴ ، مطرح شدن او به عنوان یک "نماد تغییر بود". "تغییر" همیشه جذاب است ، به وِیژه در میان قشر جوان تر. قشری که همیشه منتظر تغییرند ، تغییر برای حرکت به سمت یک وضعیت بهتر.
حضور وزرای زن در کابینه ، به عنوان امری بی سابقه ، نمادی است از تغییر نگاه سنتی حاکمیت به نگاهی مدرن و متفاوت از گذشته ، و طبعا این برای بخش زیادی از مردم ممکن است جذاب و امیدوارکننده باشد. بنابراین ، یکی از ابتدایی ترین پاسخ هایی که برای پرسش مطرح شده می توان یافت ، تلاش آقای احمدی نژاد است برای تغییر نگاه بخش عمده ای از مردم نسبت به دولت دهم. به عبارت بهتر ، این حرکت می تواند گامی باشد برای بهبود نگرش منفی ایجاد شده به دولت جدید ، بالاخص در جریانات سیاسی بعد از انتخابات.
حتی اگر انگیزه احمدی نژاد از اعلام حضور وزرای زن در کابینه جدید ، این بهره برداری سیاسی نبوده باشد ، مطمئنا خواه ناخواه اعلام این تصمیم ، در شکل گیری یک پایگاه مردمی برای دولت جدید ، تا حدودی موثر خواهد بود.
۲- اما به مسئله حضور زنان در کابینه ، فراتر از بازی های سیاسی باید نگریست. آیا این تصمیم رئیس جمهور ، می تواند نشانی از یک تغییر واقعا ریشه ای باشد؟ اگر از منظر حقوق و مزایای اجتماعی زنان به این مسئله نگاه کنیم ، در نظر اول می توان آن را گامی مثبت تلقی کرد.
با این حال ، مسئله وزارت زنان ابعاد دیگری هم دارد. یکی از نگرانی های بزرگی که اعلام این تصمیم ، با خود به همراه دارد تغییر نگاه "شایسته سالاری" به نگاه "جنسیت محور" است. این که یک زن ، به صرف "زن بودن" وزیر شود ، نه لزوما شایستگی و صلاحیت های فردی نگران کننده است و نتیجه مثبتی نخواهد داشت.
۳- از منظر دیگری اما ، می توان همین "انتصاب به صرف زن بودن" را به نوعی تبعیض علیه زنان دانست. وقتی یک زن ، بدون این که مثل سایر "انسان" ها ، صلاحیت ها و توانایی هایش بررسی شود ،صرفا به دلیل هویت جنسیش ، به پستی مثل وزارت می رسد ، این یعنی که ما هنوز برای زن ، هویت انسانی طبیعی قائل نیستیم. قسمت جالب ماجرا اینجاست که وقتی "یک زن" به وزارت رسید ، دولت با افتخار مدعی می شود که گام های مثبتی برای "احیای حقوق زنان" برداشته شده. در حالی که وزیر شدن یا رسیدن به هر پست دیگری با توجه به صلاحیت ها و توانایی های کاری ، حق طبیعی هر شهروند است ، و قانونا زن و مرد نمی شناسد.به عبارتی ، این یعنی در کشوری مثل ایران ، هنوز هم به زن به عنوان "یک زن" نگاه می شود ، نه "یک انسان" ، و این یعنی حاکم بودن یک نگاه جنسیت محور.
اما از جنبه مثبت این تصمیم جدید هم نباید گذشت. به هر حال حضور چندین زن در کابینه جدید آقای احمدی نژاد ، یک تابوشکنی است ، و این می تواند زمینه ساز حضور پررنگ تر زنان در پست های کلیدی در آینده نه چندان دور باشد. خواه ناخواه ، با این اقدام جدید احمدی نژاد ، برای اولین بار شاهد ورود نوعی "نگاه زنانه" به کابینه خواهیم بود. نگاهی که می تواند دغدغه های بخش عظیمی از جمعیت کشور را بهتر از گذشته درک کند.
۴- آیا انتصاب چند زن در کابینه جدید احمدی نژاد را می توان یک حرکت پوپولیستی جذاب قلمداد کرد؟ قضاوت در این باره سخت است. اما بد نیست یک بار دیگر نگاهی به صحبت های رئیس جمهور در گفتگویش با صدا و سیما در مورد کابینه جدید بیاندازیم ، آنجا که احمدی نژاد جمله ای با این مضمون می گوید " از این به بعد آمادگی استقبال از زنان و
جوانان را در کابینه دولت دهم خواهیم داشت..."
راستی چرا احمدی نژاد "زنان" و "جوانان" را کنار هم قرار می دهد و علت این تاکید رئیس جمهور روی "جوانان" چیست؟ شما چطور فکر می کنید؟