گفتگویم با جمشید جم

این مصاحبه را در یک فرصت استثنایی با جمشید جم ، خواننده "یار دبستانی" گرفتم.
اشاره
بی شک ، یکی از محبوب ترین ترانه های روزهای انقلاب اسلامی را ، که هنوز هم گوش دادن به آن ، حس و حال خاص خودش را دارد ، ترانه «یار دبستانی» است.
اما در پس صدای گرمی که از حک شدن ترکه بیداد و ستم بر تن انسانها حکایت می کند ، این چهره قدیمی رادیو ، جمشید جم است که می خواند و از روزهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی حکایت ها دارد.
«یار دبستانی من» به آهنگسازی منصور تهرانی و خوانندگی جمشید جم از جمله آثار بهیادماندنی روزهای مقارن پیروزی انقلاب اسلامی است.
این روزها اگرچه قریب به سه دهه از روزهای انقلاب می گذرد ، اما جم ، هنوز انگار حال و هوای آن روزها را دارد. او که سالهاست در رادیو فعالیت می کند ، گفتنی های زیادی از اوضاع و احوال آن روزها و این روزها دارد.
هر چند دوست داشتیم در جای مناسب تری مفصل با او صحبت کنیم ، اما او فقط یک شب ، میهمان شیرازی ها بود و شاید هیچگاه فرصت دیگری برای گفتگو با خواننده «یار دبستانی» به دست نمی آمد.
دانشگاه شیراز ، در مراسم بزرگداشت روز دانشجو ، 16 آبان ماه در حالی میزبان جمشید جم بود ، که این مراسم با درگیری های لفظی دانشجویان از دو جناح مخالف همراه بود و حتی تا حدودی به خشونت انجامید. در لابلای همین درگیری ها ، جمعی از دانشجویان به صورت دسته جمعی به خواندن سرود «یار دبستانی من» پرداختند. در این میان ، جمشید جم ، در گوشه ای از سالن ، تنها سکوت اختیار کرده بود. همین بهانه ای شد تا با او در حاشیه مراسم بزرگداشت روز دانشجو به گفتگو بنشینیم.
آقای جم ، از این که می بینید بعد از گذشت 30 سال هنوز جوان ها به مناسبت روز دانشجو ترانه «یار دبستانی» شما را می خوانند چه احساسی دارید؟
فقط می توانم بگویم خیلی خوشحالم. یعنی به آرزوی قدیمی ام رسیده ام. انگار نسل امروز نمرده ، و من به هدفی که داشتم رسیده ام.
درباره بعضی هیجانات و درگیری های دانشجویی که امروز اتفاق می افتد چه نظری دارید؟
ببینید ، این که دانشجویان منفعل نباشند ، و واقعا فعالیت کنند خیلی خوب است. به نظر من این خیلی خوب است که همه عقاید در دانشگاه مطرح شوند ، اما نه با داد و فریاد ، بلکه به صورت منطقی.
در هر حال دانشجو نباید خنثی باشد.
شما و نسل شما ، در دوران جوانی چطور اعتراضات سیاسی تان را مطرح می کردید؟
آن زمان ، اصلا فضا ، فضای اعتراض کردن نبود. اگر کسی اعتراض می کرد واقعا جلوش را می گرفتند. به همین جهت اینجور برنامه ها معمولا با خشونت همراه می شد.
خود من آن روزها یک موتورسیکلت خریده بودم و با آن مدام از این زیرزمین به آن زیرزمین می رفتم. ما حتی یک گروه کر تشکیل داده بودیم که مخفیانه در زیرزمین ها ، موسیقی سیاسی ضبط می کردیم. خوب یادم می آید ، سر همین سرود «یار دبستانی» ما دیوار زیرزمین را با شانه تخم مرغ پوشانده بودیم تا صدا بیرون نرود و بتوانیم با خیال راحت کارمان را بکنیم!
واقعا ما آن زمان نمی توانستیم صدای اعتراض مان را به کسی برسانیم. البته از سال 56 به بعد تقریبا همه صداها یکی شد.
فکر می کنید این اعتراضات دانشجویی امروز که گاهی حتی با خشونت همراه باشد ، نشانه چه مسائلی است؟
به عقیده من اگر شرایطی مهیا می شد که دانشجویان بتوانند به راحتی و در چارچوب قانون ، مستقلانه فعالیت سیاسی کنند هیچگاه این اتفاقات نمی افتاد. من فکر می کنم علت خشونت ها و سر و صداهایی مثل همین امشب ، این باشد که دانشجوها نتوانسته اند صدایشان را به طور منطقی به گوش مردم برسانند.
آقای جم ، اخیرا عده ای این مسئله را مطرح کرده اند که «یار دبستانی» با صدای شما نیست و در اصل فریدون فروغی آن را خوانده است. شما این را تایید می کنید؟
خیر ، البته من با فریدون دوست هستم و سالها با هم رفت و آمد داشتیم. چند سال پیش که او فوت کرد در وسایلش کاستی پیدا کردند که او یار دبستانی را با صدای خودش روی آن ضبط کرده بود. اما برای بار اول من این سرود را همراه با گروه کر اجرا کردم و این موسیقی با صدای من در سال 60 برای اولین بار منتشر شد. احتمالا خود فریدون هم به همین مسئله هیچوقت ادعا نکرد که یار دبستانی را او خوانده است.
استقبال شیرازی ها از شما چطور بود؟
استقبال نسبتا خوب بود. البته این چهار یا پنجمین بار است که من به شیراز می آیم. هر سال به مناسبت 16 آذر خیلی دانشگاه های کشور از من دعوت می کنند و امسال هم ، من بلافاصله از راه زاهدان به شیراز آمدم و با همه خستگیم امشب در این جمع حاضر شدم تا برایشان اجرا کنم. البته تا امروز با اینجور برخوردهای تند سیاسی روبرو نبودم.
به نظر شما موسیقی چه ارتباطی با سیاست دارد ، یا اصلا درست است که موسیقی از سیاست تاثیر بگیرد؟
به عقیده من ، موسیقی اصلا نباید سیاسی شود ، اما می تواند وارد سیاست هم بشود. گاهی موسیقی تحت تاثیر شرایط سیاسی خاص شکل می گیرد و این البته بد هم نیست ، اما باید منطقی و در جای خودش باشد. به این ترتیب موسیقی به آرمان های دانشجویان نزدیک می شود.
برای جوان های امروز چه آرزویی دارید؟
دوست دارم جوان ها و به خصوص دانشجویان اهل مطالعه باشند و در راه آرمان هایشان با خرد قدم بردارند ، اما باید مواظب باشند که مثل موج پراکنده نشوند.